काठमाडौं- पछिल्ला दिनहरूमा मोबाइल फोन प्रयोगकर्तालाई लक्षित गर्दै विभिन्न प्रकारका साइबर ठगीका घटना बढ्न थालेपछि नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले सर्वसाधारणलाई विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ। प्राधिकरणले मंगलबार ‘अत्यन्त जरूरी सूचना’ जारी गर्दै अपरिचित तथा अनाधिकृत नम्बरबाट आउने एसएमएस, ह्वाट्सएपलगायत डिजिटल माध्यममार्फत पठाइने फिसिङ (Phishing) लिंकहरूमा क्लिक नगर्न चेतावनी दिएको हो।

प्राधिकरणका अनुसार पछिल्लो समय मोबाइल सेवा प्रदायकहरूको नेटवर्क पूर्वाधार तथा WhatsApp जस्ता ओटीटी (Over The Top) एपको प्रयोग गरेर सर्वसाधारणका मोबाइल नम्बरमा फिसिङ लिंकसहितका सन्देश पठाउने क्रम तीव्र रूपमा बढेको छ। यस्ता सन्देशहरू बैंक, सरकारी निकाय, डिजिटल वालेट, अनलाइन सेवा प्रदायक वा अन्य प्रतिष्ठित संस्थाको नामबाट पठाइएजस्तै देखिने भएकाले धेरै प्रयोगकर्ता झुक्किने गरेका छन्।

के हो फिसिङ ?

फिसिङ साइबर अपराधको एक यस्तो विधि हो, जसमा अपराधीहरूले नक्कली वेबसाइट, सन्देश वा इमेल प्रयोग गरेर व्यक्तिको गोप्य विवरण चोरी गर्ने प्रयास गर्छन्। प्रयोगकर्तालाई आकर्षक प्रस्ताव, पुरस्कार, खातामा समस्या आएको सूचना वा सेवा नवीकरण गर्नुपर्ने बहाना बनाएर लिंक पठाइन्छ। प्रयोगकर्ताले उक्त लिंकमा क्लिक गरी आफ्नो बैंक खाता, पासवर्ड, ओटीपी, नागरिकता नम्बर वा अन्य संवेदनशील जानकारी प्रविष्ट गरेपछि ती विवरण साइबर अपराधीको हातमा पुग्छन्।

प्राधिकरणले जारी गरेको सूचनामा यस्ता सन्देशहरू वास्तविक वा आधिकारिक जस्तै देखिने भएकाले धेरै प्रयोगकर्ता भ्रममा पर्ने र अनाहकमा ठगीको शिकार हुने गरेको उल्लेख गरिएको छ।

एक क्लिकले निम्त्याउन सक्छ ठूलो क्षति

साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार फिसिङ लिंकमा क्लिक गर्दा प्रयोगकर्ताको मोबाइल वा कम्प्युटरमा मालवेयर (Malware) समेत डाउनलोड हुन सक्छ। यसले मोबाइलमा सुरक्षित गरिएका बैंकिङ एप, सामाजिक सञ्जालका खाता, इमेल तथा व्यक्तिगत फाइलहरूमा अनधिकृत पहुँच दिन सक्छ।

यसका कारण प्रयोगकर्ताले आर्थिक नोक्सानी मात्र नभई व्यक्तिगत गोपनीयता, सामाजिक प्रतिष्ठा तथा डिजिटल सुरक्षामा समेत गम्भीर क्षति व्यहोर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। कतिपय अवस्थामा बैंक खाताबाट रकम चोरी हुने, सामाजिक सञ्जाल ह्याक हुने वा प्रयोगकर्ताको नाममा अन्य व्यक्तिलाई ठगी गर्ने कार्यसमेत हुने गरेको छ।

बढ्दै साइबर ठगीका घटना

नेपालमा पछिल्ला केही वर्षयता डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल वालेट, अनलाइन कारोबार तथा सरकारी सेवाहरूको डिजिटल पहुँच विस्तार भएसँगै साइबर अपराधका घटनाहरू पनि बढ्दै गएका छन्।

विशेषगरी ‘तपाईंले पुरस्कार जित्नुभएको छ’, ‘खाता बन्द हुन लागेको छ’, ‘केवाईसी अपडेट गर्नुहोस्’, ‘सरकारी अनुदान प्राप्त गर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्’ वा ‘रकम प्राप्त गर्न लिंक खोल्नुहोस्’ जस्ता सन्देशहरू पठाएर प्रयोगकर्तालाई झुक्याउने प्रवृत्ति बढेको छ।

साइबर अपराधीहरूले विदेशी नम्बर, भर्चुअल नम्बर तथा विभिन्न अनलाइन प्लेटफर्म प्रयोग गरी यस्ता सन्देशहरू पठाउने गरेका छन्। यसले उनीहरूको पहिचान गर्न र कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याउन चुनौती थपिएको छ।

प्राधिकरणको आग्रह

दूरसञ्चार प्राधिकरणले अपरिचित स्रोतबाट प्राप्त हुने कुनै पनि लिंकको विश्वसनीयता पुष्टि नगरी क्लिक नगर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ। साथै बैंक, वित्तीय संस्था, डिजिटल वालेट वा सरकारी निकायका नामबाट प्राप्त सन्देशहरूको सत्यता सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिक वेबसाइट, एप वा सम्पर्क माध्यमबाट मात्र पुष्टि गर्न सुझाव दिएको छ।

प्राधिकरणले शंकास्पद सन्देश प्राप्त भएमा त्यसलाई तत्काल हटाउन, अरूलाई नपठाउन तथा आवश्यक परे सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराउन पनि अनुरोध गरेको छ।

कसरी जोगिने फिसिङ आक्रमणबाट ?

साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले निम्न उपाय अपनाउन सुझाव दिएका छन्–

• अपरिचित नम्बर वा इमेलबाट आएका लिंकमा क्लिक नगर्ने।
• बैंक, वालेट वा सरकारी सेवासम्बन्धी सूचना आधिकारिक स्रोतबाट मात्र जाँच गर्ने।
• ओटीपी, पासवर्ड, पिन नम्बर तथा बैंकिङ विवरण कसैलाई पनि नदिने।
• मोबाइल र कम्प्युटरको सुरक्षा प्रणाली तथा एपहरू नियमित अपडेट गर्ने।
• दुई तहको सुरक्षा (Two-Factor Authentication) प्रयोग गर्ने।
• शंकास्पद सन्देश वा गतिविधिबारे सम्बन्धित संस्था वा साइबर सुरक्षा निकायलाई जानकारी गराउने।
• पुरस्कार, लटरी, अनुदान वा आकर्षक अफरका नाममा आउने सन्देशप्रति विशेष सावधानी अपनाउने।

प्रयोगकर्ताको सतर्कता नै मुख्य सुरक्षा

सूचना प्रविधिको प्रयोगसँगै सुविधा बढे पनि साइबर जोखिम पनि उत्तिकै बढिरहेको विज्ञहरूको भनाइ छ। प्रविधिले जीवन सहज बनाएको भए पनि प्रयोगकर्ताको सामान्य असावधानीले ठूलो आर्थिक तथा व्यक्तिगत क्षति निम्त्याउन सक्ने भएकाले डिजिटल सुरक्षाप्रति सचेत रहनुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।

दूरसञ्चार प्राधिकरणको पछिल्लो चेतावनीले नेपालमा साइबर सुरक्षाको चुनौती थप गम्भीर बन्दै गएको संकेत गरेको छ। त्यसैले कुनै पनि सन्देश, लिंक वा डिजिटल प्रस्तावप्रति विश्वास गर्नुअघि त्यसको सत्यता जाँच गर्नु नै साइबर ठगीबाट जोगिने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय मानिएको छ।