रसुवा-चीनको तिब्बततर्फबाट भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान एक्कासि आएको भीषण बाढीले रसुवाको उत्तरी क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ। बाढीले टिमुरे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेँसीलगायतका बजार तथा बस्ती, नेपाल–चीन व्यापारिक नाका, प्रहरी कार्यालय, सडक, पुल र जलविद्युत् आयोजनाका संरचनामा व्यापक क्षति पुर्‍याएको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको छ।

बाढीको वास्तविक कारण अझै पुष्टि भइसकेको छैन। रसुवामा बाढी आउनुअघि ठूलो वर्षा नभएको र मौसमविद्हरूले तिब्बततर्फ ठूलो वर्षा भएको देखिएको बताएका छन्। त्यसैले प्रारम्भिक रूपमा तिब्बततर्फको अत्यधिक वर्षा वा हिमताल/हिमनदीजन्य आकस्मिक बहावका कारण भोटेकोशीमा बाढी आएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि हिमताल फुटेको हो वा अन्य कारणले बाढी आएको हो भन्ने विषयमा थप अध्ययन आवश्यक रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

टिमुरे र रसुवागढी क्षेत्रमा ठूलो विनाश

बाढीको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव नेपाल–चीन सीमावर्ती टिमुरे र रसुवागढी क्षेत्रमा परेको देखिएको छ। स्थानीय प्रशासनका अनुसार टिमुरे बजार तथा आसपासका संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको छ।

रसुवागढी भन्सार कार्यालयको संरचना नै पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ। भन्सार यार्डमा रहेका सवारीसाधन तथा सामानसमेत बाढीले बगाएको प्रारम्भिक विवरण छ। भन्सारमा ३६ जनाको दरबन्दी रहेकोमा दुई जना बिदामा रहेको र बाँकी कर्मचारीसँग सम्पर्क तथा विवरण संकलन गर्ने काम भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

स्थानीय अधिकारीका अनुसार भन्सार क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा सवारीसाधन र आयातित सामान राखिएको थियो। क्षतिको वास्तविक परिमाण भने घटनास्थलमा सुरक्षित रूपमा पुगेर निरीक्षण गर्न नसकिएका कारण तत्काल यकिन गर्न सकिएको छैन।

प्रहरी संरचनामा पनि क्षति

बाढीले रसुवाका सुरक्षा संरचनासमेत प्रभावित भएका छन्। नेपाल प्रहरीका अनुसार इलाका प्रहरी कार्यालय टिमुरे, प्रहरी चौकी स्याफ्रुबेँसी र प्रहरी चौकी रसुवागढीमा ठूलो क्षति पुगेको छ। कार्यालयका संरचना तथा त्यहाँ कार्यरत सुरक्षाकर्मीको अवस्थाबारे थप विवरण संकलन भइरहेको छ।

यसैबीच टिमुरेमा खटिएका सशस्त्र प्रहरीका कर्मचारीसँग सम्पर्क हुन नसकेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। प्रारम्भिक विवरणमा ९ जना सशस्त्र प्रहरी कर्मचारी सम्पर्कविहीन रहेको बताइएको छ। अन्य सञ्चारमाध्यममा विभिन्न प्रहरी कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारीसमेत गरी सम्पर्कविहीनको संख्या फरक–फरक उल्लेख भएकाले यसको आधिकारिक एकीकृत विवरण आउन बाँकी छ।

स्याफ्रुबेँसीका बजार तथा बस्ती प्रभावित

बाढीले स्याफ्रुबेँसीलगायत नदी किनारका बजार र बस्तीमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। स्थानीय विवरणअनुसार धेरै घर तथा व्यापारिक संरचनामा बाढी पसेको छ भने कतिपय संरचना बाढीको तीव्र बहावमा बगेका छन्।

उत्तरगया गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष चमेली गुरुङका अनुसार भोटेकोशी नदी आसपासका स्याफ्रुबेँसी, बेत्रावती, मैलुङ, सल्लेटार, शान्तिबजार, पैरेबेँसी, खाल्तीबस्ती, सोले, त्रिशूली र बट्टारलगायत करिब दर्जन बस्ती प्रभावित भएका छन्।

जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति

बाढीले रसुवाको जलविद्युत् क्षेत्रमा समेत गम्भीर असर पुर्‍याएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रारम्भिक विवरणअनुसार रसुवागढी, चिलिमे, त्रिशूली–३ ए, त्रिशूली–३ बी हबको २२० केभी सबस्टेसन, त्रिशूली तथा देविघाट जलविद्युत् संरचना प्रभावित भएका छन्।

विद्युत् उत्पादन, प्रसारण तथा वितरण संरचनामा क्षति पुगेपछि रसुवा तथा आसपासका केही क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको छ।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनाको १११ मेगावाट, चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाको करिब २२ मेगावाट तथा त्रिशूली–३ बीको ६० मेगावाट क्षमतासँग सम्बन्धित संरचनामा क्षति पुगेको बताइएको छ। तर क्षतिको वास्तविक आर्थिक मूल्यांकन भने प्राविधिक निरीक्षणपछि मात्र स्पष्ट हुनेछ।

सडक र पुलमा क्षति, यातायात प्रभावित

बाढीले टिमुरे–रसुवागढी क्षेत्रका सडक तथा पुलमा समेत क्षति पुर्‍याएको छ। नदीको तीव्र बहावका कारण विभिन्न स्थानमा सडक कटान र संरचना बगाएको प्रारम्भिक विवरण आएको छ।

बाढीको प्रभाव भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा तलतिर फैलिएको छ। नुवाकोट हुँदै धादिङको गजुरी तथा मलेखु क्षेत्रसम्म बाढीको प्रभाव पुगेको रिपोर्टहरू आएका छन्। त्यसकारण नदी किनारमा रहेका बस्ती, बजार, निर्माणाधीन आयोजना र सडक पूर्वाधारमा थप जोखिम रहेको प्रशासनले चेतावनी दिएको छ।

मानवीय क्षतिको अवस्था अझै स्पष्ट छैन

बाढीको तीव्रता र प्रभावित क्षेत्रको भौगोलिक विकटताका कारण मानवीय क्षतिको पूर्ण विवरण अहिलेसम्म सार्वजनिक हुन सकेको छैन।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्र परियारले क्षति ठूलो भएको तर यकिन विवरण संकलन भइरहेको बताएका छन्। स्थानीय बासिन्दा तथा सुरक्षा निकायबाट केही व्यक्ति सम्पर्कविहीन भएको जानकारी आए पनि मृत्यु, घाइते र बेपत्ताको अन्तिम आधिकारिक संख्या सार्वजनिक भइसकेको छैन।

यसकारण सामाजिक सञ्जाल वा केही सञ्चारमाध्यममा आएका मृत्यु तथा बेपत्ताका फरक–फरक संख्यालाई तत्काल अन्तिम तथ्यांकका रूपमा लिन नहुने देखिन्छ। उद्धार टोलीले घटनास्थलमा पुगेर वास्तविक अवस्था पहिचान गरेपछि मात्र मानवीय क्षतिको यकिन विवरण आउनेछ।

उद्धारका लागि सेना, प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी परिचालन

सरकारले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बल परिचालन गरेको छ। खोज तथा उद्धारका लागि नेपाली सेनाका हेलिकप्टरसमेत प्रयोग गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले उद्धार तथा राहतका लागि उपलब्ध सबै संयन्त्र परिचालन गर्न निर्देशन दिएका छन्। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई सक्रिय बनाइएको छ भने स्वास्थ्यकर्मी, एम्बुलेन्स, रेडक्रस तथा अन्य राहत संयन्त्रलाई समेत तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

सरकारले निजी हेलिकप्टरलाई समेत आकस्मिक उद्धारमा प्रयोग गर्न सहजीकरण गरेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्र बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

तल्लो तटीय क्षेत्रमा पनि उच्च सतर्कता

रसुवाबाट आएको बाढी भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा मिसिएपछि नुवाकोट, धादिङ हुँदै मुग्लिन आसपाससम्मका नदी किनारमा उच्च सतर्कता अपनाउन प्रशासनले आग्रह गरेको छ।

नदी किनारमा बसोबास गर्ने नागरिक, मजदुर, माछा मार्ने व्यक्ति, निर्माणाधीन आयोजना तथा नदी आसपासका कार्यालयलाई सुरक्षित स्थानमा जान र अनावश्यक रूपमा नदी किनारमा नबस्न आग्रह गरिएको छ।

क्षतिको पूर्ण विवरण आउन अझै समय लाग्ने

भौगोलिक विकटता, सञ्चार सम्पर्कमा आएको अवरोध र बाढीको जोखिम कायमै रहेका कारण घटनास्थलको विस्तृत निरीक्षण हुन सकेको छैन। त्यसैले घर, पसल, सवारीसाधन, भन्सारमा रहेका सामान, जलविद्युत् आयोजना, सडक, पुल तथा अन्य सरकारी–निजी सम्पत्तिमा भएको क्षतिको आर्थिक मूल्यांकन सुरुमा अनुमानमा मात्र सीमित छ।

अहिले उपलब्ध विवरणले भने रसुवाको टिमुरे–रसुवागढी क्षेत्रमा नेपाल–चीन व्यापारिक पूर्वाधारदेखि ऊर्जा तथा यातायात संरचनासम्म गम्भीर क्षति पुगेको देखाएको छ।

समग्रमा, तिब्बततर्फबाट अचानक आएको बाढीले रसुवाको टिमुरे, रसुवागढी र स्याफ्रुबेँसी क्षेत्रलाई ठूलो विपद्मा धकेलेको छ। मानवीय क्षतिको यकिन तथ्यांक अझै सार्वजनिक नभए पनि भौतिक संरचनातर्फ भने बस्ती, बजार, भन्सार, सुरक्षा कार्यालय, सडक, पुल र जलविद्युत् संरचनामा व्यापक क्षति भएको प्रारम्भिक विवरणले देखाएको छ। उद्धार र खोजी कार्य जारी रहेकाले आगामी केही घण्टामा क्षतिको वास्तविक तस्वीर अझ स्पष्ट हुने अपेक्षा गरिएको छ।