काठमाडौं-नेपालमा स्क्रब टाइफस संक्रमण तीव्र रूपमा फैलिएको छ। चालु वर्षको जनवरीदेखि हालसम्म देशभर ९ हजारभन्दा बढी व्यक्तिमा स्क्रब टाइफस संक्रमण पुष्टि भएको छ भने संक्रमण ७४ जिल्लामा फैलिएको स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।
सल्यानको दार्मा गाउँपालिकामा मात्रै ६ सयभन्दा बढी व्यक्ति संक्रमित भएका छन् भने आठ जनाको मृत्यु भएको छ। पछिल्लो एक महिनामा १२ वर्षीय बालकदेखि ८२ वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिसमेत संक्रमणका कारण मृत्यु भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
दार्माबाट सुरु भएको संक्रमण अहिले सल्यानका दार्मा, कपुरकोट, कुमाख, छत्रेश्वरी, कालीमाटी, बागचौर र बनगाड कुपिण्डे गरी सात पालिकासम्म फैलिएको छ। स्वास्थ्य कार्यालय सल्यानका अनुसार विभिन्न स्वास्थ्य शिविरमा परीक्षण गरिएका २ हजार ४ सयभन्दा बढीमध्ये ४७२ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ।
संक्रमणको अवस्था गम्भीर बन्दै गएपछि इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) बाट विशेषज्ञ टोली सल्यान पठाउने तयारी गरिएको छ। टोलीले संक्रमणको अवस्था, जोखिम क्षेत्र र रोग फैलनुको कारणबारे अध्ययन तथा विश्लेषण गर्नेछ।
ईडीसीडीका अधिकारीहरूका अनुसार स्क्रब टाइफस हरेक वर्ष देखिने रोग भए पनि यस वर्ष सल्यानको दार्मामा मृत्युको संख्या असामान्य रूपमा बढेकाले थप अनुसन्धान भइरहेको छ। संक्रमणपछि निमोनिया, मिर्गौला तथा कलेजोमा समस्या र श्वासप्रश्वासमा गम्भीर असर पर्न सक्ने भएकाले समयमै उपचार आवश्यक हुन्छ।
के हो स्क्रब टाइफस?
स्क्रब टाइफस Orientia tsutsugamushi नामक ब्याक्टेरियाका कारण हुने कीटजन्य रोग हो। संक्रमित लार्भा अवस्थाका माइट अर्थात् ‘चिगर’ को टोकाइबाट मानिसमा संक्रमण हुन्छ। नेपालमा यस रोगको निदान, उपचार र रोकथामसम्बन्धी राष्ट्रिय निर्देशिका ईडीसीडीले हालै, सेप्टेम्बर २८, २०२६ मा सार्वजनिक गरेको छ।
माइट प्रायः झाडी, घाँसे मैदान, खेतबारी, वनजंगल तथा घरवरिपरिका झाडी भएको क्षेत्रमा पाइन्छ। त्यसैले किसान, गोठाला तथा जंगल–झाडीमा काम गर्ने मानिसमा जोखिम बढी हुन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा सहरी क्षेत्रमा समेत संक्रमण देखिन थालेको स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।
यस्ता लक्षण देखिए सावधान
स्क्रब टाइफसमा सामान्यतः:
- उच्च ज्वरो आउने
- अत्यधिक टाउको दुख्ने
- शरीर, ढाड तथा मांसपेशी दुख्ने
- लिम्फ नोड सुन्निने
- वाकवाकी तथा बान्ता हुने
- पेट दुख्ने वा झाडापखाला लाग्ने
- शरीरमा रातो बिमिरा देखिने
- माइटले टोकेको ठाउँमा कालो खटिराजस्तो दाग देखिने
- गम्भीर अवस्थामा श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने
जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। उपचारमा ढिलाइ भए फोक्सो, मिर्गौला, कलेजो तथा अन्य महत्वपूर्ण अंगमा असर पर्न सक्छ।
समयमै उपचार गरे निको हुन्छ
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार स्क्रब टाइफस उपचार गर्न सकिने रोग हो। सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा यसको परीक्षण तथा प्रभावकारी एन्टिबायोटिक उपचार उपलब्ध रहेको स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्। तर लक्षण देखिएपछि घरमै बसेर वा चिकित्सकीय सल्लाहबिना औषधि सेवन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
विशेषगरी प्रभावित क्षेत्रमा ज्वरो आएमा परीक्षणका लागि तत्काल स्वास्थ्य संस्था पुग्न स्वास्थ्यकर्मीहरूले आग्रह गरेका छन्। दार्मामा परीक्षण र उपचारलाई तीव्रता दिएपछि पछिल्लो समय संक्रमणबाट मृत्यु रोकिएको स्थानीय स्वास्थ्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।
कसरी बच्ने?
खेतबारी, जंगल, झाडी वा घाँस काट्ने स्थानमा जाँदा:
- शरीर पूरै ढाकिने कपडा लगाउने
- सम्भव भएसम्म जुत्ता वा बुट लगाउने
- झाडी तथा घाँसे क्षेत्रमा भुइँमा सिधै नबस्ने
- घर वरिपरिका झाडी सफा राख्ने
- अन्न सुरक्षित रूपमा भण्डारण गरी मुसाको नियन्त्रण गर्ने
- ज्वरो आएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा परीक्षण गराउने
जस्ता सावधानी अपनाउन स्वास्थ्यकर्मीहरूले सुझाव दिएका छन्।
महत्वपूर्ण कुरा: स्क्रब टाइफस मानिसबाट मानिसमा सामान्य रूपमा सर्ने रोग होइन; संक्रमित माइटको टोकाइबाट संक्रमण हुन्छ।
हालको अवस्थालाई हेर्दा सल्यानमा देखिएको संक्रमणलाई स्थानीय घटनाका रूपमा मात्र नहेरी देशव्यापी निगरानी, शीघ्र परीक्षण, समयमै उपचार र जनचेतना विस्तार आवश्यक देखिन्छ।
