विश्वका विभिन्न देशमा समय–समयमा देखिने घातक संक्रामक रोगमध्ये एक हो Ebola Virus Disease । यो रोग इबोला भाइरसका कारण हुने गर्छ । विशेषगरी अफ्रिकी मुलुकहरुमा यसको प्रकोप देखिने गरेको भए पनि विश्वव्यापी यात्राका कारण अन्य देशहरुमा पनि सतर्कता आवश्यक मानिन्छ । समयमै सावधानी अपनाउन सके यसबाट बच्न सकिन्छ ।
इबोला भाइरस के हो ?
इबोला एक प्रकारको घातक भाइरल संक्रमण हो, जसले मानिस तथा केही जनावरलाई संक्रमित बनाउँछ । संक्रमण भएपछि ज्वरो, शरीर दुख्ने, कमजोरी, वान्ता, पखाला, रक्तश्राव जस्ता लक्षण देखिन सक्छन् । गम्भीर अवस्थामा बिरामीको मृत्यु समेत हुन सक्छ ।
इबोला कसरी सर्छ ?
इबोला भाइरस संक्रमित व्यक्ति वा जनावरको रगत, पसिना, थुक, वान्ता, पिसाब वा शरीरबाट निस्कने अन्य तरल पदार्थको सम्पर्कबाट सर्छ । विशेषगरी:
- संक्रमित व्यक्तिको हेरचाह गर्दा
- सुरक्षाविना शव व्यवस्थापन गर्दा
- संक्रमित जनावरको मासु प्रयोग गर्दा
- दूषित कपडा, सुई वा सामग्री छोएपछि
यो रोग सामान्य रुघाखोकीजस्तो हावाबाट सजिलै सर्दैन, तर प्रत्यक्ष सम्पर्क अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुन्छ ।
इबोलाका प्रमुख लक्षण
- उच्च ज्वरो
- अत्यधिक टाउको दुख्ने
- शरीर तथा जोर्नी दुख्ने
- कमजोरी र थकान
- घाँटी दुख्ने
- वान्ता र पखाला
- पेट दुख्ने
- छाला रातो हुने
- नाक, मुख वा शरीरका अन्य भागबाट रक्तश्राव
लक्षण देखिएपछि तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ ।
इबोलाबाट बच्ने उपायहरु
१. सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने
साबुनपानीले पटक–पटक हात धुने बानी बसाल्नुपर्छ । हात धुने सुविधा नभए स्यानिटाइजर प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
२. संक्रमित व्यक्तिसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क नगर्ने
इबोलाको आशंका भएका बिरामीलाई छोउनु, उनीहरुको शरीरका तरल पदार्थसँग सम्पर्क गर्नु अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुन्छ ।
३. सुरक्षात्मक सामग्री प्रयोग गर्ने
स्वास्थ्यकर्मी वा बिरामीको हेरचाह गर्ने व्यक्तिले पञ्जा, मास्क, फेस शिल्ड र सुरक्षा पोशाक प्रयोग गर्नुपर्छ ।
४. वन्यजनावरको मासु प्रयोग गर्दा सावधानी
संक्रमित जनावरबाट पनि इबोला सर्न सक्ने भएकाले राम्रोसँग पकाएको मासु मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ ।
५. शव व्यवस्थापनमा सतर्कता
इबोलाबाट मृत्यु भएका व्यक्तिको शव व्यवस्थापन प्रशिक्षित टोलीले मात्रै गर्नुपर्छ । परम्परागत रूपमा शव छोएर गरिने संस्कार जोखिमपूर्ण हुन सक्छ ।
६. भीडभाड र संक्रमण फैलिएको क्षेत्रबाट सावधानी
इबोलाको प्रकोप देखिएको क्षेत्रमा यात्रा गर्दा स्वास्थ्य सुरक्षा मापदण्ड अपनाउनुपर्छ ।
७. स्वास्थ्य परीक्षण गराउने
संक्रमित क्षेत्रबाट फर्किएका व्यक्तिमा ज्वरो वा कमजोरी देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य परीक्षण गराउनुपर्छ ।
८. अफवाहभन्दा आधिकारिक सूचनामा विश्वास गर्ने
स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारीका लागि विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) तथा रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्र (CDC) जस्ता आधिकारिक निकायको जानकारी पछ्याउनुपर्छ ।
निष्कर्ष
इबोला अत्यन्त खतरनाक रोग भए पनि सचेतना, सरसफाइ, सावधानी र समयमै उपचारमार्फत यसको जोखिम कम गर्न सकिन्छ । स्वास्थ्य सुरक्षाका सामान्य नियम पालना गर्नु नै ठूलो बचाउको उपाय हो । जनचेतना फैलाउन सके महामारी नियन्त्रणमा ठूलो सहयोग पुग्न सक्छ ।
