काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो ११ महिनामा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। तर आयातको तुलनामा निर्यात अपेक्षाकृत कम बढ्दा व्यापार घाटा झन् विस्तारिएको देखिएको छ।
भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार साउनदेखि जेठ मसान्तसम्म नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार १४.७८ प्रतिशतले वृद्धि भई २१ खर्ब ७२ अर्ब ६ करोड ६१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा व्यापार गतिविधि बढे पनि आयातमा भएको तीव्र वृद्धिले व्यापार असन्तुलनलाई थप गहिरो बनाएको छ।
११ महिनाको अवधिमा आयात १५.१६ प्रतिशतले बढेर १८ खर्ब ९४ अर्ब ९ करोड ८८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा आयात १६ खर्ब ४४ अर्ब ७९ करोड ७५ लाख रुपैयाँ रहेको थियो। यसले नेपाली बजारमा विदेशी वस्तुप्रतिको निर्भरता अझै उच्च रहेको संकेत गर्छ।
यता, निर्यात १२.२८ प्रतिशतले वृद्धि भई २ खर्ब ७७ अर्ब ९६ करोड ७२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा निर्यात २ खर्ब ४७ अर्ब ५७ करोड २ लाख रुपैयाँ रहेको थियो। निर्यात बढे पनि आयातको तुलनामा यसको वृद्धि दर कम रहेकाले व्यापार सन्तुलन सुधार हुन सकेको छैन।
तथ्यांकले व्यापार घाटा १५.६७ प्रतिशतले बढेर १६ खर्ब १६ अर्ब १३ करोड १६ लाख रुपैयाँ पुगेको देखाएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा व्यापार घाटा १३ खर्ब ९७ अर्ब २२ करोड ७३ लाख रुपैयाँ थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार उत्पादनमूलक क्षेत्रको अपेक्षित विस्तार हुन नसक्दा तथा आयात प्रतिस्थापन गर्ने उद्योगहरूको क्षमता कमजोर रहँदा व्यापार घाटा निरन्तर बढिरहेको छ। निर्यात वृद्धि भए पनि त्यसको गति आयातलाई नियन्त्रण गर्न पर्याप्त देखिएको छैन।
भन्सार विभागका अनुसार आयात–निर्यात अनुपात ६.६४ बाट बढेर ६.८१ पुगेको छ। यसको अर्थ नेपालले निर्यात गर्ने प्रत्येक एक रुपैयाँ बराबरको वस्तुको तुलनामा करिब ६.८१ रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरिरहेको छ।
त्यसैगरी कुल वैदेशिक व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १३.०८ प्रतिशतबाट घटेर १२.८० प्रतिशतमा झरेको छ। यसले निर्यातको वृद्धि भए पनि समग्र व्यापारमा यसको योगदान अपेक्षाकृत कमजोर रहेको देखाउँछ।
अर्थविद्हरूले व्यापार घाटा नियन्त्रण गर्न निर्यातमुखी उद्योगको प्रवर्द्धन, उत्पादन वृद्धि, आयात प्रतिस्थापन कार्यक्रम तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली उत्पादनको पहुँच विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। यदि आयातको वृद्धि यही गतिमा जारी रहने र निर्यातको विस्तार अपेक्षित रूपमा हुन नसक्ने हो भने आगामी महिनाहरूमा व्यापार घाटा अझ बढ्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
