काठमाडौं – अमेरिका र इरानबीच युद्धविराम तथा तेल ढुवानीको प्रमुख मार्ग स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः सहज रूपमा सञ्चालनमा आएपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य युद्धअघि कै अवस्थामा झरेको छ। तर, नेपालमा भने पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य तत्काल घट्ने सम्भावना कम देखिएको छ।
युद्ध अन्त्यसँगै तेलको मूल्य ओरालो
विश्व बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य घटेर प्रतिब्यारेल ७२.४३ अमेरिकी डलरमा झरेको छ। अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण सुरु गर्दा फेब्रुअरी २८ मा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ७२.६३ डलर रहेको थियो।
युद्धका क्रममा स्ट्रेट अफ हर्मुजमा असुरक्षा बढेपछि तेल र ग्यास आपूर्तिमा अवरोध आएको थियो, जसले विश्व बजारमा तेलको मूल्य आकासिएको थियो। अहिले अमेरिका र इरानबीच युद्ध रोक्ने समझदारी भएपछि तेल आपूर्ति सहज बन्दै गएको छ।
स्ट्रेट अफ हर्मुज खुल्दा बढ्यो तेल आपूर्ति
तेल ढुवानीका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने स्ट्रेट अफ हर्मुजबाट अहिले पुनः नियमित रूपमा तेल, एलएनजी, मल तथा अन्य सामग्री बोकेका जहाज आवतजावत गर्न थालेका छन्।
अमेरिका र इरानले जुन १७ मा युद्ध अन्त्यका लागि समझदारीपत्र (एमओयू)मा हस्ताक्षर गरेका थिए। समझदारीपछि दुवै देशका प्रतिनिधिबीच स्विट्जरल्यान्डमा उच्चस्तरीय वार्ता समेत भइसकेको छ।
युद्धविरामसँगै अमेरिकाले इरानी तेलमाथिको निर्यात प्रतिबन्ध पनि खुकुलो बनाएको छ। परिणामस्वरूप अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको आपूर्ति बढेको छ।
पछिल्ला दिनमा मात्रै ८० भन्दा बढी व्यावसायिक जहाज स्ट्रेट अफ हर्मुजबाट आवतजावत गरिसकेका छन्। युद्धअघि दैनिक १०० भन्दा बढी जहाज यही मार्ग प्रयोग गर्थे।
नेपालमा किन घटेन इन्धनको मूल्य?
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटे पनि नेपालमा तत्काल इन्धन सस्तो हुने सम्भावना छैन। यसको मुख्य कारण नेपालले भारतको इन्डियन आयल कर्पोरेसन (आईओसी) बाट प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थ खरिद गर्नु हो।
नेपाल आयल निगमका अनुसार:
- पेट्रोल र डिजेलको मूल्य आईओसीले हरेक महिनाको १ र १६ तारिखमा पठाउँछ।
- एलपी ग्यास, मट्टितेल र हवाई इन्धनको मूल्य महिनामा एक पटक मात्र पठाइन्छ।
- निर्धारित मितिभन्दा बाहिर आईओसीले नयाँ मूल्यसूची पठाउने व्यवस्था छैन।
यसकारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटे पनि नेपालले केही समय पर्खनुपर्ने हुन्छ।
निगमलाई मूल्य घट्ने अपेक्षा
नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरका अनुसार आगामी जुन ३० मा आईओसीबाट आउने नयाँ मूल्यसूची घटेर आउने अपेक्षा गरिएको छ।
उनले भने,
"अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ। हर्मुज मार्ग खुलेको छ र इरानको तेल बजारमा आउन थालेको छ। आपूर्ति बढेकाले मूल्य घटेको हो। अब आईओसीले घटेको मूल्य पठाएमा नेपालमा पनि मूल्य घटाइन्छ।"
उनका अनुसार निगमले हाल:
- पेट्रोल र डिजेलको मूल्य जुन १६ को दरअनुसार,
- एलपी ग्यास र हवाई इन्धनको मूल्य जुन १ को दरअनुसार
बिक्री गरिरहेको छ।
नेपालमा युद्धपछि कसरी बढेको थियो भाउ?
पश्चिम एसियामा तनाव बढेपछि नेपालमा पनि पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि भएको थियो।
अमेरिका–इरान युद्ध सुरु हुँदा काठमाडौंमा:
| पेट्रोलियम पदार्थ | मूल्य |
|---|---|
| पेट्रोल | रु १५७ प्रतिलिटर |
| डिजेल | रु १४२ प्रतिलिटर |
| एलपी ग्यास | रु १,९१० प्रति सिलिन्डर |
| हवाई इन्धन | रु १२७ प्रतिलिटर |
त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्यवृद्धि देखाउँदै निगमले क्रमशः मूल्य बढाएको थियो।
मूल्य नघटाएको भन्दै सरकारमाथि दबाब
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घट्दा पनि नेपाली उपभोक्ताले राहत नपाएको भन्दै सरकारको आलोचना भइरहेको छ।
प्रदीप पौडेलले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य करिब ३० प्रतिशतसम्म घटिसक्दा पनि नेपालमा उपभोक्ताले महँगो इन्धन किन्न बाध्य हुनु दुःखद भएको बताएका छन्।
उनले सरकारलाई प्रश्न गर्दै भनेका छन्:
"कच्चा तेलको मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटको प्रत्यक्ष लाभ आम नागरिकले किन पाउन सकेनन्?"
अब उपभोक्ताको नजर जुन ३० मा
नेपाल आयल निगमले अब जुन ३० मा आईओसीबाट प्राप्त हुने नयाँ मूल्यसूचीको प्रतीक्षा गरिरहेको छ। यदि भारतबाट घटेको मूल्य प्राप्त भयो भने निगमले नेपाली बजारमा पनि पेट्रोल, डिजेल तथा अन्य पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटाउन सक्ने सम्भावना रहेको छ।
यसैले इन्धनको मूल्य घट्ने वा नघट्ने विषय अब आईओसीले पठाउने नयाँ मूल्यसूचीमा निर्भर रहने देखिएको छ।
