सर्लाही- लखन्देही खोलाको बाँध भत्किएपछि आएको बाढीले सर्लाहीको मलङ्गवा नगरपालिका र कौडेना गाउँपालिकामा करिब १,५०० बिघा धानखेत डुबानमा परेको छ। भर्खरै रोपिएको धानबाली पानीमुनि परेपछि किसानले यस वर्षको उत्पादन गुम्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। लगातार चार दिनदेखि खेत र बस्ती डुबानमा रहेकाले स्थानीय जनजीवन पनि प्रभावित बनेको छ।
कहाँ–कति क्षति?
सोमबार राति आएको बाढीले कौडेना गाउँपालिका–५ छपकैयास्थित लखन्देही खोलाको बाँध भत्काएपछि बाढीको पानी खेत र बस्तीमा पसेको हो।
प्रभावित क्षेत्रहरू:
- कौडेना गाउँपालिका–५, छपकैया : करिब ८०० बिघा धानखेत डुबान
- मलङ्गवा नगरपालिका–६, खुटौना : करिब ५०० बिघा धानखेत प्रभावित
- मलङ्गवा नगरपालिका–५, भाडसर : करिब ३०० बिघा धानखेत डुबान
बाढीले धानखेत मात्र नभई केही घर, गोठ तथा स्थानीय सडकसमेत प्रभावित बनाएको छ। सदरमुकाम मलङ्गवासँग जोडिने सडकमा समेत पानी बगेपछि आवतजावत कठिन भएको स्थानीयले बताएका छन्।
किसानको पीडा
छपकैयाका किसान मोहम्मद इलयास खानले आठ कठ्ठामा रोपेको धान पूरै पानीमुनि परेको बताए।
"भर्खरै रोपेको धान पानीमुनि छ। यसपालि धान नै नहुने हो कि भन्ने डर लागेको छ। दश वर्षदेखि यही समस्या दोहोरिँदै आएको छ। खेत मात्रै होइन, घरसमेत डुबानमा पर्छ।"
अर्का किसान रामकिशुन यादवले प्रत्येक वर्ष बाँध भत्किने र खेती नष्ट हुने क्रम रोकिएको छैन भन्दै स्थायी समाधानको माग गरे।
"गत वर्ष पनि बाँध फुट्दा डेढ बिघा धानबाली नष्ट भयो। आश्वासन त पाइयो, तर क्षतिपूर्ति कहिल्यै पाइएन।"
भाडसरका मुमताज मिकरानीका अनुसार चार दिनदेखि खेत र बस्ती डुबानमा रहेकाले दैनिक जनजीवन निकै कष्टकर बनेको छ।
स्थानीय मोहम्मद समिम अख्तरले मलङ्गवा जोड्ने सडकमा पानी बगिरहेको भन्दै भारतीय बजारसम्म पुग्नसमेत कठिन भएको बताए।
स्थानीयको गुनासो
मलङ्गवा–५ का श्याम रायले बाँध बने पनि आफूहरूले कहिल्यै सुरक्षित महसुस गर्न नसकेको बताए।
"१५ वर्षदेखि बाँध भत्किने र गाउँ डुबानमा पर्ने क्रम रोकिएको छैन। पटक–पटक खेतीमा क्षति हुँदा उत्पादन घट्दै गएको छ।"
स्थानीय जमशेद मियाँले पानी निकासको उचित व्यवस्था नहुँदा समस्या हरेक वर्ष दोहोरिने गरेको आरोप लगाए।
"यति ठूलो डुबान हुँदा पनि सम्बन्धित निकायको प्रभावकारी उपस्थिति देखिएको छैन।"
उद्धार तथा नियन्त्रण प्रयास
बाढीले कटान गरेको छपकैयास्थित बाँधमा बिहीबारदेखि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र स्थानीयवासीले संयुक्त रूपमा अस्थायी तटबन्ध निर्माण सुरु गरेका छन्। बोरामा बालुवा भरेर भत्किएको बाँध थुन्ने प्रयास भइरहेको छ।
स्थानीय तहको प्रतिक्रिया
कौडेना गाउँपालिकाका अध्यक्ष रुपेश कुमारले लखन्देही खोलाको कटान र डुबान नयाँ समस्या नभएको स्वीकार गरे।
उनका अनुसार:
- हरेक वर्ष कुनै न कुनै स्थानमा बाँध कटान हुने गरेको छ।
- गाउँपालिकाले आफ्नो स्रोतअनुसार नियन्त्रणका काम गर्दै आएको छ।
- दीर्घकालीन समाधानका लागि ठूलो बजेट आवश्यक भएकाले सम्बन्धित निकायसँग समन्वय भइरहेको छ।
- बाँध भत्किएलगत्तै सुरक्षाकर्मी र स्थानीयको सहयोगमा नियन्त्रणको काम सुरु गरिएको छ।
वडाध्यक्षहरूको विवरण
- मलङ्गवा–५ का वडाध्यक्ष मोहम्मद जुल्फकार अलीका अनुसार वडामा मात्र ३०० बिघाभन्दा बढी खेत डुबानमा परेको छ।
- मलङ्गवा–६ का वडाध्यक्ष राम कैलाश यादवका अनुसार ५०० बिघाभन्दा बढी खेत प्रभावित भएका छन्।
दीर्घकालीन समाधानको माग
स्थानीय बासिन्दा र किसानहरूले प्रत्येक वर्ष दोहोरिने डुबानबाट मुक्ति पाउन अस्थायी मर्मतले मात्र नपुग्ने बताएका छन्। उनीहरूले लखन्देही खोलामा स्थायी तटबन्ध निर्माण, प्रभावकारी पानी निकास प्रणाली, नदी व्यवस्थापन तथा क्षतिग्रस्त किसानलाई उचित क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन सरकारसँग माग गरेका छन्।
यदि समयमै दीर्घकालीन योजना कार्यान्वयन हुन नसके आगामी वर्षहरूमा पनि हजारौँ बिघा उर्वर भूमि र सयौँ किसान परिवारको जीविकोपार्जन पुनः जोखिममा पर्ने स्थानीयको चेतावनी छ।
